Gần đây, cộng đồng chạy bộ liên tục nhận được những thông tin không vui về các trường hợp đột quỵ xảy ra ở những người trẻ tuổi dưới 35 và không có tiền sử bệnh nền. Điều này gây hoang mang cho nhiều người chơi thể thao và cả cộng đồng chạy bộ, đặc biệt khi những người gặp nạn thường được coi là đại diện cho lối sống lành mạnh và khoa học.
Tuy nhiên, nếu chúng ta hiểu rõ nguyên nhân và chuẩn bị kỹ càng về kỹ năng, thiết bị sơ cứu và luyện tập đúng cách, việc tham gia thể thao sẽ an toàn và hiệu quả hơn.
Nguyên Nhân Gây Đột Quỵ Trong Thể Thao Sức Bền?
Các Nguyên Nhân Gây Đột Quỵ Trong Thể Thao
Nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến ngừng tim đột ngột khi tập luyện, bao gồm:
- Bệnh có tổn thương cấu trúc tim: Đây là một trong những nguyên nhân chính gây ra đột quỵ trong thể thao, bao gồm các bệnh lý bẩm sinh hoặc di truyền ảnh hưởng đến cấu trúc của tim.
- Bệnh cơ tim phì đại: Là tình trạng cơ tim dày lên bất thường, làm giảm khả năng bơm máu hiệu quả. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ngừng tim đột ngột ở vận động viên trẻ, chiếm tỷ lệ lên đến 27%.
- Bất thường mạch vành: Các bất thường bẩm sinh hoặc di truyền về cấu trúc và chức năng của mạch vành có thể dẫn đến thiếu máu cơ tim, gây đột quỵ khi gắng sức.
- Bệnh cơ tim loạn nhịp thất phải: Là tình trạng cơ tim bị thay thế bởi mô xơ hoặc mỡ, gây rối loạn nhịp tim và có thể dẫn đến ngừng tim đột ngột.
- Viêm cơ tim cấp: Viêm cơ tim có thể do virus hoặc các nguyên nhân khác gây ra, làm suy yếu chức năng bơm máu của tim và gây rối loạn nhịp tim.
- Vỡ phình động mạch chủ: Hội chứng Marfan và các rối loạn mô liên kết khác có thể gây ra tình trạng vỡ phình động mạch chủ, dẫn đến ngừng tim đột ngột.
- Rối loạn nhịp tim: Các rối loạn nhịp tim liên quan đến gen, như hội chứng QT dài và ngắn, hội chứng Brugada, hội chứng Wolff-Parkinson-White, và nhịp nhanh đa hình thái do cường giao cảm, đều là những nguyên nhân tiềm tàng.
- Nhịp nhanh đa hình thái do cường giao cảm: Tình trạng nhịp tim nhanh và không đều do sự gia tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm.
- Hội chứng QT dài và ngắn: Là các rối loạn di truyền ảnh hưởng đến thời gian tái cực của tim, gây ra nguy cơ rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
- Hội chứng Brugada: Một rối loạn di truyền gây ra rối loạn nhịp tim nghiêm trọng, đặc biệt trong giấc ngủ hoặc khi nghỉ ngơi.
- Hội chứng Wolff-Parkinson-White: Một tình trạng bẩm sinh gây ra nhịp tim nhanh do tồn tại một đường dẫn phụ trong tim.
- Rối loạn nhịp nhanh xuất phát từ đường ra thất phải: Là tình trạng nhịp tim nhanh bất thường xuất phát từ buồng tim phải.
Nguyên Nhân Gây Đột Quỵ Não Trong Thể Thao
Chứng đột quỵ não có thể xảy ra do thiếu máu cục bộ lên não (tắc mạch, chiếm tỷ lệ 85%) và xuất huyết não (vỡ mạch, chiếm tỷ lệ 15%). Tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố nguy cơ như:
- Tăng huyết áp: Là nguyên nhân hàng đầu gây ra đột quỵ não.
- Đái tháo đường: Làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch và tắc mạch máu.
- Rối loạn lipid máu: Gây ra sự tích tụ mỡ trong các mạch máu, làm hẹp và tắc mạch.
Nhóm đối tượng thanh niên có thói quen sinh hoạt không lành mạnh như hút thuốc lá, uống rượu bia, ít vận động, ăn uống nghèo nàn dưỡng chất, thường xuyên chịu nhiều áp lực công việc và stress, chính là nhóm nguy cơ cao nhất của chứng đột quỵ.
Cách Tầm Soát Nguyên Nhân Đột Quỵ
Để tầm soát các nguyên nhân gây đột quỵ, cần khai thác kỹ các nguy cơ di truyền từ gia đình, sức khỏe hiện tại, và thực hiện các xét nghiệm kiểm tra như:
- Điện tâm đồ (ECG): Để phát hiện các rối loạn nhịp tim.
- Siêu âm tim: Để đánh giá cấu trúc và chức năng của tim.
- Xét nghiệm gen: Để phát hiện các đột biến gen liên quan đến rối loạn nhịp tim và bệnh tim di truyền.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI): Để phát hiện các bất thường cấu trúc tim và mạch máu.
Tuy nhiên, vẫn có hơn 10% trường hợp ngừng tim đột ngột không tìm ra bất thường về cấu trúc tim. Nhiều bệnh lý rối loạn nhịp và bệnh lý gen tiềm ẩn vẫn còn là thách thức trong chẩn đoán.
Vượt Qua Nỗi Sợ Hãi Chứng Đột Quỵ Trong Chạy Bộ
Trong y học, có thuật ngữ “kinesiophobia” mô tả nỗi sợ hãi phi lý khi vận động, được định nghĩa là nỗi sợ hãi quá mức gây suy nhược khi vận động và hoạt động thể chất, xuất phát từ cảm giác dễ bị tổn thương do chấn thương hoặc chấn thương tái phát. Đây là yếu tố trung tâm trong quá trình đau phát triển từ cấp tính đến mạn tính.
Nếu có bệnh lý nền, người chơi thể thao nên thường xuyên kiểm tra sức khỏe và không nên tập luyện một mình để phòng tình huống bất ngờ. Những người có dị dạng mạch máu não, bệnh tim cấu trúc, hoặc rối loạn nhịp tim thoáng qua nhưng chưa có triệu chứng cần đặc biệt lưu ý. Không nên bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo của cơ thể như:
- Khó thở
- Tức ngực
- Chóng mặt
- Buồn nôn, nôn ói
Ngay khi có những triệu chứng này, bạn cần phải dừng tập ngay lập tức và gọi người hỗ trợ.
Lời Khuyên Về Tập Luyện An Toàn
- Tập luyện theo nguyên tắc: Từ nhẹ đến nặng, từ ít đến nhiều, từ chậm đến nhanh để cơ thể có thời gian thích nghi.
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Với thiết bị y tế hiện đại ngày nay, các bác sĩ sẽ tầm soát được mọi ngóc ngách của hệ tim mạch, hệ cơ xương khớp, hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa. Mọi bất thường sẽ được phát hiện và cảnh báo.
- Gặp bác sĩ thể thao: Để được tư vấn về khối lượng vận động phù hợp, nhận lời khuyên cụ thể và thiết kế các bài tập vừa sức, an toàn.
Hy vọng qua những thông tin trên, các bạn sẽ có sự chuẩn bị nghiêm túc và hiệu quả để tham gia thể thao sức bền một cách an toàn, vượt qua nỗi sợ hãi và rủi ro trong hoạt động thể lực.
Dr. Phương
