Gân cơ chân ngỗng, hay còn gọi là cơ Hamstring, bao gồm các gân cơ nằm ở phía sau đùi và gối, liên kết với xương chậu và xương cẳng chân. Đây là một phức hợp cơ gân nhỏ, phẳng, mỏng, hình tam giác, nằm ở góc bên phía sau đầu gối, cùng với dải chậu chày, tạo thành hệ gân cơ phía trong của khớp gối, giúp đầu gối thực hiện động tác gập để đi, chạy nhảy và di chuyển.
Chấn Thương Gân Cơ Chân Ngỗng Trong Chạy Bộ
Các gân cơ vùng sau gối thực hiện đồng thời cả chức năng tĩnh và động của khớp gối như:
- Chức năng động: Hỗ trợ chuyển động xoay trong của xương chày, ngăn hiện tượng trật khớp về phía trước của xương đùi.
- Chức năng tĩnh: Hạn chế tình trạng xương chày đầu gối dịch chuyển ra sau.
Chấn thương gân cơ chân ngỗng là tình trạng gân cơ vùng sau gối bị rách hoặc kéo giãn quá mức. Chấn thương này có thể xảy ra cấp tính hoặc mạn tính do va chạm, té ngã đột ngột trong quá trình vận động. Đây là bệnh lý hiếm gặp, chủ yếu xảy ra ở vận động viên và những người có tiền sử tổn thương dây chằng đầu gối trước đó.
Phân Độ Chấn Thương Gân Cơ Vùng Sau Gối
Chấn thương gân cơ vùng sau gối được phân thành các độ khác nhau dựa trên mức độ tổn thương:
- Độ 1: Chỉ có một vài sợi cơ bị đứt hoặc tổn thương, gây ảnh hưởng đến sức mạnh và độ bền của cơ. Triệu chứng đau thường xuất hiện vài ngày sau khi bị thương. Người bệnh cảm thấy đau, cứng ở phía sau chân, sưng nhẹ nhưng vẫn có thể đi lại và gập đầu gối bình thường.
- Độ 2: Khoảng một nửa số sợi cơ bị rách. Triệu chứng đau cấp tính, sưng tấy, một vài trường hợp bị mất chức năng, gây ảnh hưởng đến khả năng đi lại. Mức độ đau nghiêm trọng nhất khi tác động lực lên các cơ vùng sau đùi hoặc gập đầu gối để chống lại lực cản.
- Độ 3: Hơn một nửa số sợi cơ bị đứt, gây sưng đau nghiêm trọng. Chức năng các cơ vùng sau đùi bị mất, cơ rất yếu, khó cử động, cần can thiệp phẫu thuật sớm.
Nguyên Nhân
Chấn thương gân cơ vùng sau đùi có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng phần lớn là do té ngã, va chạm và chơi thể dục thể thao. Trong chạy bộ, các tình huống dễ dẫn đến tổn thương gân cơ chân ngỗng bao gồm:
- Vận động quá mức dẫn đến căng cơ, thường xảy ra khi chạy tốc độ nhanh, thay đổi tốc độ đột ngột, hoặc thay đổi tư thế chạy lên dốc hoặc xuống dốc quá nhanh.
- Đầu gối bị xoay lệch sang một bên trong quá trình di chuyển, vận động.
- Chấn thương xảy ra ở một cấu trúc khác trong khớp gối trước đó, như đứt dây chằng chéo sau, đứt dây chằng chéo trước, sau đó tiếp tục chạy ở cự ly dài, quá mức.
Triệu Chứng
Các triệu chứng phổ biến nhất của chấn thương gân cơ chân ngỗng bao gồm:
- Đau với nhiều mức độ: đau buốt, đau nhói, đau âm ỉ trong hoặc gần khớp gối.
- Đau âm ỉ xung quanh mông, mặt sau của đùi, đầu gối hoặc cẳng chân (tương tự như các triệu chứng của đau thần kinh tọa).
- Đau lan lên đùi, mông, xương chậu hoặc hông.
- Đau nhói khi đột ngột căng cơ quá mức.
- Sưng vùng đùi sau, đặc biệt là ngay sau khi bị thương.
- Khó cử động hoặc uốn cong đầu gối khi đi lại.
- Yếu ở mặt sau của đùi.
- Cảm giác ngứa ran chạy từ lưng dưới xuống phía sau chân.
Trong vài giờ đầu sau khi bị thương, các triệu chứng sẽ trở nên trầm trọng, sau đó có xu hướng giảm dần. Các cơn sưng đau, cứng khớp có thể trở nên tồi tệ hơn khi tập thể dục hoặc vận động nhiều, đặc biệt là sau khi ngủ hoặc ngồi lâu.
Điều Trị
Chấn thương cơ Hamstring có thể thay đổi cách hoạt động của các cơ và gân khác, làm tăng nguy cơ bị chấn thương và đau ở các vùng khác trên cơ thể. Việc điều trị kịp thời giúp giảm thiểu cơn đau, thúc đẩy quá trình chữa lành và giảm nguy cơ chấn thương tái phát. Trong hầu hết các trường hợp, người bệnh nên hạn chế đi bộ hoặc bất kỳ hoạt động nào khác có thể làm trầm trọng thêm chấn thương cho đến khi hết đau.
- Sử dụng phương pháp R.I.C.E trong 72 giờ đầu:
- Nghỉ ngơi (Rest): Tránh các hoạt động gắng sức, làm căng cơ Hamstring như duỗi chân quá mức, đi cầu thang.
- Chườm lạnh (Ice): Giúp các mạch máu co lại, giảm lượng máu lưu thông, giảm viêm. Sử dụng túi chườm lạnh hoặc bọc đá lạnh trong mảnh vải/khăn mỏng (không áp trực tiếp lên da) tối đa 10 phút, sau đó nghỉ 20 phút; có thể chườm 2 – 3 lần/ngày.
- Băng ép (Compression): Băng ép trên đùi nếu bác sĩ yêu cầu.
- Nâng cao khu vực bị chấn thương (Elevation): Nâng cao chân, để đầu gối và đùi cao hơn tim.
- Thuốc: Sử dụng thuốc chống viêm không steroid, không kê đơn.
- Kéo căng: Thực hiện các bài tập kéo căng cơ theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Vật lý trị liệu: Tham gia chương trình vật lý trị liệu để phục hồi chức năng cơ bắp và khớp.
Khi Nào Cần Đi Khám?
Đa phần các trường hợp chấn thương gân cơ vùng sau đùi nhẹ đều có thể chăm sóc hiệu quả ngay tại nhà. Tuy nhiên, người bệnh cần đi khám bác sĩ khi nhận thấy các dấu hiệu sau:
- Triệu chứng sưng, đau ngày càng chuyển biến nghiêm trọng.
- Chấn thương không có dấu hiệu hồi phục.
- Xuất hiện triệu chứng dị cảm hoặc tê đột ngột ở chân do tổn thương thần kinh đi kèm.
Dr. Phương
